Slatki krompir (Ipomea batatas) se naziva dugi krompir, Američki krompir i batato. On se gaji zbog krtola, koje sadrže 30% suve materije, a bogate su i ugljenim hidratima 4-6% naročito šećerom, a imaju i značajnu energetsku vrijednost. Sadrži više vitamina i minerala od krompira. Za jelo se koriste krtole bijelog mesa, rijetko ružičaste boje. Slatki krompir se gaji u tropskim i toplim umjerenim regionima, gdje ima dovoljno vode za njegov rast. Porijeklo vodi iz Srednje i Južne Amerike, a danas se masovno gaji u Aziji i Africi gdje predstavlja vodeću krtolastu biljku, a postaje popularna i u Evropi.

Morfologija batata

Batat ima zeljasto stablo, zelene, blijedo-zelene ili ljubičasto-zelene boje. Grane se formiraju u različitim pravcima, i za kratko vrijeme pokriju veliku površinu zemljišta. U tropskim područjima grane mogu da narastu i do nekoliko metara. Na donjem dijelu stabla formiraju se adventivni korjenovi koji mogu da zadebljaju i tako utiču na povećanje prinosa. Na stablu se nalaze listovi koji su naizmjenično postavljeni i jednostavne građe. Oblik listova varira od srcastih do različitih usečenih oblika. Ima bijele, roze, ljubičaste ili ljubičasto-plave cvjetove trubastog oblika.

Uslovi uspijevanja

Slatki krompir se gaji kao višegodišnja kultura, ali i kao jednogodišnja u uslovima 5-6 mjeseci bez mraza. Toploljubiva je biljka i najbolje uspijeva na plodnim i dubokim zemljištima. Gaji se na raznim zemljištima, ali su dobro drenirana zemljišta sa pH 4.5-7.0 bolja za biljku. Zemljište koje je za proizvodnju, treba da se u jesen duboko uzore, uz unošenje stajnjaka. Predsjetvena priprema se obavlja u proljeće na dubinu 8-10cm, a sadnja se obavlja u aprilu. U toku vegetacije se obavlja međuredna obrada zbog aeracije zemljišta. Navodnjavanje je obavezna mjera, a obavlja se po potrebi. Ne podnosi mrazeve, i najbolje uspijeva na temperaturi od 24° C, sa dosta sunca i toplim noćima. Osjetljiv je na sušu u fazi pokretanja krtola 50-60 dana nakon sadnje, ali ne podnosi previše vlažnosti jer može doći do truljenja krtola i smanjiti rast korijena. Zavisno od sorte i uslova sazrijeva za dva do devet mjeseci. Sorte ranog sazrijevanja mogu se gajiti kao jednogodišnji ljetnji usjev. Dobro raste u mnogim poljoprivrednim područjima, imaju malo neprijatelja i pesticidi se rijetko koriste. Batat ne podnosi gajenje u monokulturi, na isto mjesto se sadi nakon 4 godine. U odnosu na ostale povrtarske kulture traži manje đubriva. Đubrenje zavisi od predkulture i od hemijske analize zemljišta.

Vađenje batata

Slatki krompir se vadi u jesen, kada kada većina krtola dostigne više od 150 grama.Vadi se od avgusta do oktobra, i treba se izvaditi prije mraza. Posle vađenja, ostavlja se na suncu zbog sušenja, posle čega se skladišti u podrum.

Proizvodnja rasada

Pored dobrih klimatskih uslova za uspješno gajenje, mora se obezbijediti adekvatno zemljište i blagovremeno sprovoditi agrotehničke mjere. Dobar rasad se može proizvesti na nekoliko načina, ali je najzanimljivije pikiranje izdanaka ili dijeljenje izdanaka. Proizvodnja rasada treba da počne krajem zima, kako bismo već početkom maja imali dobro razvijen rasad za sadnju. Kada se pojave izdanci na korijenu, pikiranje se vrši u saksije ili kontejnere. Rasad slatkog krompira nema velikih zahtjeva prema supstratu, ali supstrati koji si zbijeni i hladni usporiće rast. Sadnja se obavlja prvom polovinom maja, nikako ranije zbog opasnosti od mrazeva i niskih temperatura zemljišta. Dobro podnosi sušu zbog razvijenog korijenovog sistema, ali za dobru proizvodnju potrebno je zalivati posle sadnje, kao i tokom jula i avgusta.

Ljekovita vrijednost batata

Slatki krompir ima veliku ljekovitu vrijednost, a za tu svrhu se koriste korijen i lišće od biljke. Pun je skroba i sadrži male količine šećera. Kao što smo rekli bogat je mineralima, i upravo zbog sadržaja magnezijuma, kalcijuma, gvožđa i kalijuma, batat obogaćuje tijelo antioksidansima. Ima najveću količinu beta karotena, što i pokazuje narandžasta boja. Takođe je odličan i za krvne sudove, srce, kožu, sprečava i ublažava razne upale i odličan je za jačanje imuniteta. Za one koji ne vole žitarice, slatki krompir je odlična zamjena za njih, a posebno je važan protiv zapaljenja debelog crijeva. Dokazano je da usporava starenje, i sprečava nastanak nekoliko vrsta raka. Bolesti kod kojih se preporučuje konzumiranje batata su karcinom, bolest srca i krvnih sudova, srčani i moždani udar, dijabetes, slab imunitet i Alchajmerova bolest.

Pripremio: Vojislav Popović