Soja (Glycine max) je biljna vrsta iz porodice Fabaceae. Porijeklo ove biljke je iz Kine odakle se na prostor Evrope proširila u 18.vijeku. 1918. godine Jugoslavija biva obogaćena ovom biljkom i tako počinje selekcijski i oplemenjivački rad. Soja ja jedna od najraširenijih i najiskoristivijih biljaka.

Konzumiranjem sojinog zrna primjećen je smanjen porast pacova međutim ovaj štetan faktor se eliminiše termičkim tretiranjem soje. Utvrđeno je da se radi o supstanci koja je proteinske prirode i ona u digestivnom traktu životinja, pankreasu, inhibira (usporava) lučenje enzima (tripsina) na taj način što se vezuje za protein i formira nefunkionalne komplekse. Poslednjih nekoliko decenija termički obrađeno sojino zrno postaje veoma važno i cijenjeno proteinsko hranivo u ishrani domaćih životinja jer sadrži visok procenat proteina ali i energije. Proteini soje su visoke biološke vrijednosti sa visokim sadržajem lizina, dok su deficitarne i limitirajuće aminokiseline u zrnu soje cistin i metionin. Lizin je aminokiselina koja je nužan gradivni element za pravilan rast i razvoj organizma kao i za proizvodnju energije. Najveća prednost lizina je to što procesom sagorijevanja masti dovodi do snižavanja lošeg holesterola. Radi smanjenja buražne degradacije proteina, zrno soje se termički obrađuje. Najveći problem je prisustvo antinutritivnih materija koje mogu biti termolabilne: inhibitori serin proteaza, lektini (hemaglutinini-izazivaju aglutinaciju crvenih krvnih zrnaca), goitrogeni (izazivaju uvećanje tiroidne žlijezde), ureaza (razlaze ureu do amonijaka) i temostabilne: saponini, estrogeni, cijanogeni, fitinska kiselina, antigeni. Ovaj problem je lako rješiv a najefikasniji način smanjenja termolabilnih antinutritivnih materija  je termička obrada zrna. Neadekvatno korištenje temperature i dužina trajanja procesa obrade sojinog zrna, mogu dovesti do gubitka ukupne hranljive vrijednosti soje a samim tim direktno depresivno dejstvo na proizvodne rezultate životinje. Alternativa jeste korištenje sorti soje sa smanjenom količinom tripsin inhibitora, kao što je Kunitz soja i Bowman-Brik. Pored proteina, ugljene hidrate sojinog zrna čine rastvorljivi šećeri (skrob, celuloza i pektin) koji su lako rastvorjivi u vodi.

Ko bolje iskoričćava sojino zrno i u kom obliku?

Istraživanja i praksa pokazuju da koke nosilje bolje podnose sirovo sojino zrno od pilića. Takođe, pilići su osjetljiviji na natinutritivne materije iz zrna soje u odnosu na svinje. Ishrana svinja i prasića ne dovodi do hipertofije(uvećanja) pankreasa.  Za ovu vrstu nepreživara učešće u obroku preko 10% se ne preporučuje, jer veće količine dovode do strukturnih promjena masnog tkiva svinje. Soja je u ishrani preživara može davati u sirovom stanju ali nikako kada se u obroku nalazi dodata urea. Ureaza, porijeklom iz sojinog zrna kada se nađe u kontaktu sa ureom, dovodi do oslobađanja velikih količina amonijaka u buragu usled čega životinja nije u stanju da iskoristi cjelokupnu količinu oslobođenog amonijaka te se smanjuje iskorišćavanje obroka i dolazi do toksikacije krvi. Takođe, teladima koja su laksa od 200 kg ne treba davati sirovo zrno soje zbog nedovoljno razvijenog kapaciteta želudaca. Sojina pogača se koristi i u ishrani brojlera i ćurki.

Obradom sojinog zrna dobija se nekoliko visokocijenjenih hraniva za ishranu životinja: prženo (tostirano) zrno, sojin griz, sojina saćma, sojina pogača, sojino brašno, koncentrat preoteina soje, ljuske soje.

U nastavku teksta, upoznaćemo se sa prednostima sojine pogače koja se dobija hidrotermičkom obradom zrna, mljevenjem i cijeđenjem. Pogača soje ima 8 puta više ulja od sačme. Odlikuje je i visoka svarljivost proteina, visok nivo metaboličke energije, visok nivo vitamina E, visok nivo holina (pozitivni efekti na zdravlje jetre i mozga), prijatan ukus, izvanredna dugotrajnost i stabilnost kao i otpornist na negativno djelovanje vlage. Dokazano je da krave u čijoj je ishrani učestvovala sojina pogača u količini od 13-16%, povećavaju količine mlijeka od 1-2 litra dnevno.

Pripremila: Dragana Radović