Agrobudžet i očuvanje autohtonih genetičkih resursa u poljoprivredi

Očuvanje i održivo korišćenje genetičkih resursa u poljoprivredi su od suštinskog značaja za održivi razvoj poljoprivredne proizvodnje, sigurnost hrane, prilagođavanje klimatskim promjenama, kao i za društveno-ekonomski razvoj i dobrobit ruralnih područja. Crna Gora na relativno maloj površini raspolaže bogatim i raznovrsnim živim svijetom - biodiverzitetom. Izuzetno je bogat i genetički fond biljaka i životinja, a naročito autohtonih populacija biljaka i životinja koje se koriste za proizvodnju hrane. Crna Gora kao članica UN i zemlja kandidat za članstvo u EU dužna je na svojoj teritoriji da sprovodi mjere očuvanja i održivog korišćenja genetičkih resursa u skladu sa međunarodnim konvencijama i principima. Očuvanje i održivo korišćenje autohtonih populacija, koje su uvijek nisko produktivne, zahtijeva i odgovarajuću finansijsku podršku iz budžeta za stimulisanje poljoprivrednih gazdinstava da održavaju genetičke resurse

Ciljevi ove podrške:

1. doprinos očuvanju ukupnog biodiverziteta;
2. očuvanje i održivo korišćenje ugroženih autohtonih vrsta/sorti/rasa;
3. izučavanje i selekcija genotipova iz autohtonih populacija biljnih vrsta;
4. obogaćivanje baze podataka o genetičkim resursima i stvaranje predispozicija za komercijalni uzgoj domaćih i odomaćenih vrsta/sorti/rasa, koje treba da budu jedan od vidova prepoznatljivosti i komponenta kvaliteta crnogorskih poljoprivrednih proizvoda na međunarodnom tržištu;

U biljnoj proizvodnji podrška se daje:

• za višegodišnje kulture: uzgoj i njega pojedinačnih (do 20) veoma starih stabala masline/čokota vinove loze ili zasada procijenjene starosti preko 200 godina (za masline preko 1000 godina), uzgoj i njega pojedinačnih stabala (do 20) ili zasada ostalih voćnih vrsta/sorti, koje su ugrožene genetskom erozijom, a za koje je dostavljen dokaz o starosti i dokazi o saradnji sa Crnogorskom bankom biljnih gena;
• za jednogodišnje kulture: uzgoj ratarskih i povrtarskih kultura na površini većoj od 0,3ha po uzgajanoj vrsti a za koje su dostavljeni dokazi o saradnji sa Crnogorskom bankom biljnih gena koja je smještena na Biotehničkom fakultetu.

U stočarstvu podrškom je obuhvaćena:

1. autohtona rasa goveda – buša,
2. autohtone rase ovaca: žuja, sora, (jezero) pivska pramenka i ljaba, domaća balkanska koza (prioritetno crvene boje kostreti) i magarac.

Zahtjevi za podršku dostavljaju se Ministarstvu isključivo na obrascu koji se može preuzeti na internet stranici i kancelarijama Ministarstva, a po posebnom zahtjevu Izvještaj dostavlja relevantna naučno-istraživačka institucija (Biotehnički fakultet) koji sadrži: naziv i opis rase i varijateta, geografsko područje gajenja, najvažnije morfološke karakteristike, brojno stanje i procijenjenu starost, ostvareni i planirani vid saradnje sa vlasnikom genetičkog resursa. Za potrebe očuvanja genetičkih resursa u govedarstvu za rasu buša, podržava se nabavka dva pripodnjaka-bika u čistoj rasi. Podrška se daje po podnesenom zahtjevu uz dostavljeno stručno mišljenje ovlašćene naučno-istraživačke institucije (Biotehnički Fakultet) dostavljene dokumentacije o priplodnjaku i realizovanoj nabavci, te sačinjenom sporazumu sa naučno-istraživačkom institucijom o načinu korišćenja nabavljenog grla.

Obradive površine pod voćnjacima, maslinama, vinovom lozom i ljekovitim i aromatičnim biljem za koje se podnosi zahtjev za podršku moraju biti upisane u SIZEP prije podnošenja zahtjeva. Rok za dostavljanje zahtjeva je 1. jun 2022. godine. Podrška je namijenjena i naučno-istraživačkim institucijama za rad na inventarizaciji, sakupljanju, morfološkoj karakterizaciji, genetičkoj identifikaciji i konzervaciji genetičkih resursa.

Naučno-istraživačke institucije će biti pozvane da dostave Plan o inventarizaciji i očuvanje genetičkih resursa, o kojem će se dostavljati Izvještaj o realizaciji, a na osnovu kojeg će se vršiti raspodjela finansijskih sredstava. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške.

Premije po grlu za genetičke resurse u stočarstvu:

- goveda (buša) 130€;

- ovce (pivska pramenka, sora, ljaba) 12€;

- ovce (žuja) 20€; - koze (balkanska crvena) 12€;

 - magarce 60€;

- nabavka (uvoz) bika rase buša do 1.000€

Genetički resursi u biljnoj proizvodnji:

 - jednogodišnje ratarske i povrtarske kulture – 150€/ha vrsti ili sorti za uzgoj na površini većoj od 0,3ha;

- višegodišnje kulture: za pojedinačne vjekovne jedinke masline/vinove loze kao i za pojedinačna stabla ostalih voćnih vrsta/sorti koje su ugrožene genetskom erozijom - 50€/stablu.

Mjera se sprovodi na bazi godišnjih zahtjeva potencijalnih korisnika i podnesenih zahtjeva naučno istraživačkih institucija, uz priloženi izvještaj o realizovanim aktivnostima za 2022. godinu.